 |
|
|
| english version | german version | french version |
 |
KATOWICE |
Rewitalizacja terenów poprzemysłowych w Katowicach (Polska)
W proces rewitalizacji zaangażowane są w Polsce instytucje na szczeblu centralnym, regionalnym i lokalnym.
W przedsięwzięciach dotyczących rekultywacji terenów zdegradowanych ujętych w przyjętym przez Radę Ministrów w 2002 r. dokumencie pn. ,,Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej państwa na lata 2002-2010” wśród działań inwestycyjnych wymieniono kompleksową rekultywację starych składowisk i terenów poprzemysłowych.
Zagadnienia rewitalizacji terenów poprzemysłowych obejmują szereg powiązanych ze sobą działań, w których realizację zaangażowane powinny być różne podmioty, wśród nich wymienić należy:
- władającego powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie, który jest obowiązany do przeprowadzenia rekultywacji na własny koszt,
- władze gminne jako odpowiedzialne za ład przestrzenny na swoim terenie i kształtujące funkcje terenu,
- władze powiatowe jako organ ochrony środowiska właściwy do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie rekultywacji,
- samorząd województwa jako odpowiedzialny za rozwój regionalny,
- Skarb Państwa jako ,,spadkobierca” szkód wyrządzonych przez dawne przedsiębiorstwa państwowe oraz jako odpowiedzialny za politykę ekologiczną i przestrzenną państwa.
Obecnie pojęcie rekultywacji, jako naprawy stanu chemicznego gleby i ukształtowania powierzchni ziemi oraz procedury jej dokonania, regulowane jest zasadniczo w dwóch aktach prawnych, ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 roku – Prawo ochrony środowiska oraz w ustawie z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Obowiązujące przepisy prawne w niewystarczający sposób regulują zagadnienia odnoszące się do terenów poprzemysłowych. Normy prawne w tym zakresie dotyczą wyłącznie zanieczyszczenia gleb i gruntów, pomijając stare składowiska odpadów przemysłowych i komunalnych oraz problemy zdewastowanej infrastruktury technicznej i budynków poprzemysłowych. Aktualnie jest przygotowywany projekt ustawy o rewitalizacji.
Dokumentem służącym koordynacji działań naprawczych w zakresie terenów zdegradowanych, w tym poprzemysłowych, jest przygotowany przez Ministra Środowiska i przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 27 kwietniu 2004r. Program rządowy dla terenów poprzemysłowych. Będzie on realizowany w latach 2004-2010.
Działaniami pilotażowymi objęte zostaną wybrane regiony, gdzie była największa koncentracja przemysłu, który został dotknięty w ciągu minionej dekady przemianami strukturalnymi. Dotyczy to przede wszystkim wybranych terenów pogórniczych węgla kamiennego i rud metali oraz terenów pohutniczych i innych uciążliwych dla środowiska gałęzi przemysłu na obszarach Górnego i Dolnego Śląska (województwo śląskie, dolnośląskie i małopolskie). W województwie śląskim aktualnie trwają prace, których celem jest inwentaryzacja i waloryzacja terenów poprzemysłowych. Etap I obejmuje wstępną inwentaryzację i uproszczoną waloryzację terenów. Etap II szczegółową inwentaryzację wybranych (priorytetowych) terenów oraz ich pełna waloryzacja.
Inwentaryzacja wstępna obejmuje: rodzaj terenu (wybór z listy), adres i powierzchnię, stan prawny, stan działań w zakresie rekultywacji, istniejącą infrastrukturę, ogólny stan zabudowy, dostęp do układu komunikacyjnego, obecne użytkowanie terenu, użytkowanie wynikające z planu zagospodarowania (lub studium uwarunkowań), rodzaj przemysłu, który spowodował degradację, obecność odpadów na terenie, jakie związki powodują zanieczyszczenia, obserwowany lub podejrzewany wpływ zanieczyszczeń, istniejące lub spodziewane deformacje powierzchni.
Zadania, które będą koordynowane na poziomie województwa to:
- 1. Utworzenie wojewódzkiej bazy terenów poprzemysłowych (Schemat 1) obejmującej:
1.1. inwentaryzację terenów
1.2. waloryzację i klasyfikację terenów - Sformułowanie celów strategicznych i zasad polityki regionalnej w zakresie rewitalizacji terenów poprzemysłowych
- Tworzenie regionalnej, hierarchicznej bazy projektów rewitalizacji
- Tworzenie płaszczyzny doświadczeń wynikających z realizacji projektów pilotażowych
- Wykreowanie regionalnego operatora regionalnego
- Wykreowanie regionalnej jednostki monitorującej
Miasto Katowice zgłosiło 30 terenów do wojewódzkiej bazy danych terenów poprzemysłowych. W większości obszary te nie są własnością miasta Katowice. W Katowicach wśród terenów przeznaczonych do rewitalizacji dominują tereny pogórnicze węgla kamiennego oraz tereny pohutnicze:
- teren poprzemysłowy po zlikwidowanej Kopalni Węgla Kamiennego Katowice (na części terenu ma powstać Muzeum Śląskie),
- wyrobisko po iłołupkach karbońskich (Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane „Bytom” – rekultywacja w trakcie),
- teren poprzemysłowy KWK „Katowice Kleofas” i zwałowisko górnictwa węgla kamiennego (Budowa centrum handlowo-usługowo-rekreacyjnego Silesia City Center),
- hałda w Katowicach – Kostuchnie, rejon szybów głównych (KWK Murcki planuje stworzenie parku rekreacyjno-sportowego „Południe”),
- teren poprzemysłowy po dawnej hucie cynku (Zakłady Metalurgiczne „Silesia” S.A. Grupa Impexmetal - rekultywacja w trakcie),
- teren poprzemysłowy zdegradowany działalnością górniczą i hutniczą, Katowice-Szopienice-Borki, powierzchnia około 140 ha, prace na etapie dokumentacji geologiczno-inżynierskiej,
- teren poprzemysłowy zdegradowany działalnością górniczą i hutniczą Katowice-Zawodzie, powierzchni około 56 ha, prace na etapie dokumentacji geologiczno-inżynierskiej.
Mając na względzie potrzebę kompleksowej przebudowy strefy śródmiejskiej Katowic w celu utworzenia w niej nowoczesnych przestrzeni publicznych, stwarzających nowy wizerunek Katowic,
dnia 26 lipca 2004 r. Rada Miasta Katowice podjęła uchwałę w sprawie przystąpienia do opracowania „Programu Rewitalizacji Miasta Katowice”. Powołano Zespół Zadaniowy ds. rewitalizacji, w skład którego weszli pracownicy Wydziału Rozwoju Miasta, Wydziału Lokalowego, Wydziału Urbanistyki, Architektury i Budownictwa oraz Zespołu ds. Funduszy Europejskich. Głównym zadaniem Zespołu jest przygotowanie projektu Programu i przedłożenie go do zaopiniowania, powołanej specjalnie dla tego celu, Radzie ds. rewitalizacji. Zakłada się, że Rada, jako zewnętrzny organ opiniotwórczy, będzie składała się z przedstawicieli różnych środowisk funkcjonujących w mieście, a związanych i zainteresowanych problemem rewitalizacji.
Przygotowywany Program jest także jednym z warunków rozpatrzenia wniosku o dofinansowanie realizacji projektu ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach działania pn. „Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe”. W działaniu tym współfinansowane będą projekty pozwalające na przywrócenie terenom zdegradowanym utraconych funkcji społeczno-gospodarczych oraz inspirujące rozwój nowych form aktywności gospodarczej, mających wpływ na zwiększenie atrakcyjności gospodarczej i inwestycyjnej obszaru objętego projektem oraz generujących nowe miejsca pracy, a także zwiększenie potencjału turystycznego i kulturalnego, przy równoczesnej trosce o ochronę stanu środowiska naturalnego warunkującego zrównoważony rozwój gospodarczo-społeczny.
W działaniach rewitalizacyjnych współuczestniczą następujące podmioty:
- Wydział Rozwoju Miasta – jako koordynator oraz wydział współpracujący w zakresie planowania przestrzennego oraz ogólnej wizji architektoniczno – urbanistycznej,
- Wydział Lokalowy – odpowiedzialny za sprawy związane z mieszkalnictwem, wyburzeniami i zapewnieniem lokali zastępczych,
- Zespół ds. Funduszy Europejskich – odpowiedzialny za możliwości wykorzystania środków europejskich na planowane przedsięwzięcia,
Schemat 1. Wojewódzka baza terenów poprzemysłowych
- Biuro Konserwatora Zabytków – czuwające na zachowaniem dziedzictwa kulturowego oraz odpowiadające za ochronę zabytków,
- Wydział Geodezji i Gospodarki Mieniem – odpowiedzialny za sprawy własności nieruchomości,
- Wydział Kształtowania Środowiska – odpowiadający za rewitalizację terenów poprzemysłowych w zakresie fizycznej rekultywacji terenu
Zgodnie z prawem ochrony środowiska do organu ochrony środowiska - starosty powiatu, składany jest wniosek o uzgodnienie warunków rekultywacji, w którym wskazuje się obszar wymagający rekultywacji, funkcje pełnione przez wymagającą rekultywacji powierzchnię ziemi, planowany zakres i sposób rekultywacji oraz termin jej zakończenia. Uzgodnienie następuje w drodze decyzji określającej zakres, sposób i termin zakończenia rekultywacji. Ponadto zgodnie z ustawą o ochronie gruntów rolnych i leśnych decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania, wydawane przez starostę określają stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów oraz kierunek i termin wykonania rekultywacji oraz uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.
Do najważniejszych (i najbardziej zaawansowanych) przedsięwzięć budowlanych związanych z rewitalizacją terenów poprzemysłowych w Katowicach zalicza się następujące inwestycje:
- “Silesia City Center” ul. Chorzowska 111 (budowa w trakcie)
http://www.silesiacitycenter.com.pl
Lokalizacja inwestycji
Inwestycja będzie zlokalizowana w Katowicach, w rejonie ulic Chorzowskiej i Ściegiennego. Centrum Katowic znajduje się w odległości ok. 1,3 – 1,5 km w kierunku południowo- wschodnim.
Zagospodarowanie terenu (stan istniejący)
Inwestycja usytuowana będzie na terenie byłej kopalni węgla kamiennego “Kleofas” i zajmie obszar ok. 30 ha. Aktualnie znajdują się tam obiekty o funkcjach przemysłowych i administracyjnych, które w przeważającej części ulegną rozbiórce. Przez teren planowanej inwestycji przebiega wyasfaltowana ulica, poza tym częściowo utwardzone drogi dojazdowe do nieistniejących już obiektów. W części pn.- zach. oraz pn.- wsch. przedmiotowego obszaru znajdują się zrekultywowane powierzchniowo zwałowiska odpadów kopalnianych (skały płonnej) tworzące hałdy. Na całym obszarze występuje stara, głównie podziemna infrastruktura techniczna, która ulegnie likwidacji z wyjątkiem sieci tranzytowych (napowietrzna sieć elektryczna 110 kV, sieć gazowa średniego ciśnienia i wysokoparametrowa sieć cieplna).
Na terenie ww. inwestycji znajdują się zróżnicowane wiekowo drzewa. Rozmieszczenie drzew jest nierównomierne. Nie występują zadrzewienia o charakterze pomników przyrody.
Naturalne ukształtowanie terenu uległo całkowitemu przekształceniu w trakcie budowy pobliskiej kopalni. Wzniesienia zostały ukształtowane w wyniku składowania odpadów pogórniczych, a obniżenia w wyniku prac udostępniających teren dla kolei lub budowy szybów górniczych. Aktualna rzeźba terenu jako rezultat przekształceń przemysłowych, pozbawiona jest wartości krajobrazowych.
Przedmiot inwestycji
Centrum będzie obejmować: hipermarket, sieć sklepów, sieć restauracji i barów szybkiej obsługi, multikino, kręgielnię, studio fitness. Wokół budynku głównego powstaną parkingi oraz nowy układ drogowy łączący teren inwestycji z okolicznymi drogami. W tym poprzez DTŚ z autostradą A-4, która w ramach transeuropejskiej sieci transportowej łączy Berlin, Wrocław, Katowice, Kraków, Lwów. W budynku Centrum wkomponowane zostaną zabytkowe obiekty dawnej kopalni ”Kleofas”. Projekt architektoniczny zakłada odrestaurowanie historycznych budynków, po dawnej kopalni oraz zmianę ich przeznaczenia, a także usytuowanie w centralnym punkcie - przed wejściu do nowego obiektu. Dzięki temu powstanie swoisty rynek miejski z kawiarenkami, restauracjami i sklepikami. Natomiast wieża szybu kopalnianego stanie się symbolem nowego centrum. Wokół Centrum i parkingów utworzone zostaną strefy zieleni z częściowym wykorzystaniem zadrzewień obecnie istniejących na terenie inwestycji. Docelowo przewidziane jest wprowadzenie zieleni na teren parkingów. Przewiduje się również nasadzenia krzewów i drzew ozdobnych. W wyniku realizacji inwestycji nastąpi uporządkowanie zdewastowanego obecnie obszaru poprzemysłowego (górniczego). Pierwsza część inwestycji obejmująca budowę obiektu handlowo-rozrywkowego z częścią gastronomiczną (tzw. foodcourt) będzie kosztowała około 100 mln euro i zostanie zrealizowana do końca 2005 r. Kolejne etapy realizacji projektu to: budowa osiedla mieszkaniowego, budynków biurowych i innych obiektów wielofunkcyjnych. Koszt całej inwestycji powstającej w czterech częściach wyniesie około 600 mln euro.
Stan własnościowy
Teren inwestycji obejmuje kilkadziesiąt działek własności Skarbu Państwa, do których prawo wieczystego użytkowania ma inwestor.
Bilans terenu
Powierzchnia terenu ok. 30 ha
Powierzchnia zabudowy projektowanego budynku Centrum 74 615 m2
Powierzchnia zabudowy istniejącego budynku do adaptacji 276 m2
Powierzchnie utwardzone dla ruchu kołowego 83 059 m2
Chodniki, ciągi piesze 23 176 m2
Zieleń istniejąca i nasadzenia 81 226 m2
Liczba miejsc parkingowych 2 623
Przed rewitalizacją:
Po rewitalizacji:
- Centrum zaopatrzenia “Makro Cash and Carry”, ul. Pukowca – inwestycja zrealizowana
Lokalizacja inwestycji
Centrum znajduje się w zachodniej części Katowic Załężu.
Zagospodarowania terenu
Inwestycja usytuowana jest na terenie starej hałdy odpadów kopalnianych. Składowanie odpadów pogórniczych na przedmiotowym obszarze rozpoczęto w latach 50- tych. W początkowym okresie składowano odpady w wyrobisku po wybranej glinie dla miejscowej cegielni bez profilaktyki p.pożarowej. Z czasem zwałowisko objęto rekultywacją polegającą na warstwowym układaniu mas i ich zagęszczaniu. Hałdę ugaszono i wystudzono na początku lat 90- tych.
Przedmiot inwestycji
Podstawowym elementem inwestycji jest jednokondygnacyjny budynek hali o wymiarach 110 x 107 m. Od frontu budynku zlokalizowano parking na ok. 1000 samochodów dla klientów. Obiektami towarzyszącymi Centrum Zaopatrzenia “Makro” są obiekty techniczne oraz pawilon mieszczący stację benzynową, stację szybkiej obsługi pojazdów oraz myjnię tunelową. Tereny poza parkingiem zostały zazielenione i zadrzewione, a na parkingu umieszczono zieleń w donicach.
Stan własnościowy
Teren inwestycji obejmuje obszar należący do Skarbu Państwa będący w wieczystym użytkowaniu Katowickiego Holdingu Węglowego S.A. Na potrzeby ww. inwestycji teren został wydzierżawiony inwestorowi.
Bilans terenu
Powierzchnia terenu ok. 8 ha
Powierzchnia zabudowy 15 643m2
Powierzchnie utwardzone 45 634 m2
Zieleń 15 038 m2